شامگاه اشکانیان ، بامداد ساسانیان

بنیانگذار سلسله ساسانی ، اردشیر بابکان

جد اردشیر : ساسان = دارای موقعیت اجتماعی بالا : موبد زردشتی = رئیس معبد آناهیتادر پارس و ازدواج ساسان با دختر حاکم پارس و جانشینی او

قیام اردشیر بعد از ضعف اشکانیان( اختلافات داخلی – جنگ های خارجی) علیه اردوان .

وعده های اردشیر به مردم : 1- نابودی حکومت ملوک الطوایفی= ایجاد حکومت مرکزی مقتدر

                                    2- کنار گذاشتن ادیان مختلف = رسمیت یافتن دین زرتشتی

                                    3- گسترش مرزهای ایران تا مرزهاي قبل از حمله اسکندر

اقدام اردشیر : جنگ با رومیان (علت: دخالت رومیان در ارمنستان بعد از سقوط اشکانیان)

فرمانروایی دو شاپور

شاپور اول :1- لشکرکشی به ارمنستان و تعیین حاکم آن

               2- لشکرکشی به شرق ایران و شکست کوشاني ها

               3- جنگ با رومیان و شکست آنان و اسارت والرین امپراتور روم (یادبود آن به صورت نقش برجسته )

اوضاع ایران در فاصله حکومت دو شاپور:

                            1- دخالت درباریان در امور کشور

                         2- غرب و شرق کشور مورد هجوم بیگانگان (رومیان ، کوشانها)

شاپور دوم:1- تنبیه اعراب که باعث ناامنی جنوب کشور بودند

              2- شکست ترکان شمال شرق ایران

              3- پیروزی بر رومیان

              4- سختگیری نسبت به عیسویان ایران = علت : طرفداری مسیحیان ایران از روم

                                                                 اقدامات: مالیات سنگین ، اذیت ، جلوگیری از تبلیغ مسیحیت و ...

                                                                 مشوق شاپور: موبدان زرتشتی

عصر انوشیروان

بهرام گور : سرکوب هپتال ها = اقوام بیابانگرد شمال شرق ایران

                                         حمله به خراسان و ناامنی ایران

قباد : 1- شرایط جامعه = مشکلات    1- جنگ هایی در شرق و غرب ایران

                                                2- دخالت بزرگان در امور کشور

                                                3- مالیات های سنگین

                                                4- خشکسالی

    2- اتفاق = ظهور مزدک با اندیشه های نو در حکومت : الف) توزیع آذوقه در میان مردم قحطی زده

                                                                                   ب) کاهش قدرت بزرگان

طرفداری قباد  از  مزدک ( چون عامل کاهش قدرت بزرگان بود.)

کمک هپتال ها به قباد و حکومت مجدد وی = عدم حمایت قباد از مزدک = قتل عام مزدکیان

خسرو انوشیروان : 1- سازماندهی ار تش

                        2- تغییر تقسیمات کشوری

                        3- روش نو در مالیات گیری

                        4- شکست رومیان و بستن صلح پنجاه ساله

                        5- لشکرکشی به یمن و تصرف آن

                         6- نابودی هپتال ها ( علت : طرفداری هپتال ها از رومیان به دلیل نارضایتی از تسلط ایران بر جاده ابریشم و خواهان روابط بازرگانی بی واسطه)

خسروپرویز

هرمز: شورش فرمانده نظامی (بهرام چوبین) و فرار خسروپرویز به روم = کمک امپراتور روم در پادشاهی خسروپرویز

خسروپرویز : آخرین پادشاه مشهور ایران باستان : 1- ازدواج با مریم و شیرین = رواج مسیحیت و نارضایتی موبدان

                                                                 2- خوشگذران و متکبر ( پاره کردن نامه پیامبرص) = رنجش اطرافیان

                                                                 3- جنگ با روم ( قتل امپراتور روم = انتقام خون پدر زن ) و شکست

                                                                4- سرانجام : بدرفتاری ، شورش ، زندانی

شیرویه

فرهنگ و تمدن ایران عصر ساسانی

اوضاع اجتماعی

جامعه ساسانی : 1- بزرگان = خاندان شاهی ، قدیمی ، حاکمان ولایات ، مقامات دولتی و نظامی .

                     2- توده مردم = کشاورزان ، صنعتگران ، پیشه وران  ( ارتقاء از طبقه دوم به اول : غیرممکن)

عصر انوشیروان:دوران رشدوشکوفایی فرهنگ و تمدن ایران باستان(درباری)

الف)معماری:استفاده از طاق و ایوان

                                     ب) مضامین ادبی : کلیله و دمنه – ویس و رامین

شاپور و انوشیروان : علاقه به دانش و گسترش آن

دین

زرتشتی : الف ) برگزاری مراسم = موبدان (رئیس موبدان : موبدان موبد )

            ب)آتشکده های مهم = 1- آذر فرنبغ – در فارس – مخصوص موبدان

                                        2- آذر گشنسب – در آذربایجان – مخصوص شاهان و جنگجویان

                                        3- آذر برزین مهر – در خراسان –  مخصوص کشاورزان

صابئین:

الف)  پیروان حضرت یحیی (ع) که در میان دورود می زیستند .

               ب) مراسم دینی ویژه مانند 1-  نمازشان را پس از طلوع آفتاب می خواندند.

                2- خوردن گوشت گاو را حرام می دانستند .

  ج) در زمان اشکانیان و اوایل ساسانیان ازآزادی برخوردار بودند.

 د) با قدرت گیری موبدان فعالیت سایر ادیان و صائبین محدود شد.

مانویان : ظهور مانی = زمان شاپور

الف) آشنایی مانی با ادیان مختلف و اختلاف میان مذاهب = انتخاب بخش هایی از مسیحی ، زرتشتی ، بودایی و ... = ابداع آیین جدید

ب) شاپور مانی را در تبلیغ اندیشه هایش آزاد گذاشت = باعث نارضایتی موبدان گردید .

ج) قتل مانی : زمان بهرام اول

د) کتاب مشهور مانی : ارژنگ * خصوصیات آن الف) مخصوص مردم عادی ب) آموزش از را تصویر

مزدکیان : اعتقادات الف ) تفسیر تازه از نور و ظلمت                       

     ب) قطعی بودن پیروزی خیر بر شر                   

   ج) وظیفه مردم : یاری رساندن به خیر

مسیحیت : رقیب دین زرتشتی

ادیان دیگر مرسوم درعهد ساسانی : بودایی و یهودی

با انقراض حکومت ساسانی و گسترش اسلام در ایران همه ادیان نفوذ خود را از دست دادند.

اداره کشور

- مثلث قدرت = شاه ، بزرگان ، موبدان = قدرت شاه باعث عدم نفوذ دیگران بود.

- امور مالی ، اقتصادی ، کشاورزی، اداری و ... هر کدام زیر نظر ریاست آن بخش بود = در راس همه آنان : وزیر اعظم ( نزدیک ترین و بانفوذ ترین فرد به شاه )

- شیوه کشور داری ساسانیان مورد تقلید بنی عباس قرار گرفت .

خط ، ادبیات ، آموزش

خطوط مورد استفاده : پهلوی اشکانی ، پهلوی ساسانی ( ریشه در خط آرامی )

موضوع کتیبه ها : شرح فتوحات ، تاج گذاری و ...

آموزش :1- مخصوص فرزندان بزرگان .

            2- مطالب مورد آموزش  : اوستا ، ورزش هایی مانند تیر اندازی چوگان بازی و شنا ( هدف آمادگی برای رزم )

            3- مرکز آموزش و پژوهش : جندی شاپور.

اقدامات انوشیروان در زمینه آموزش : 1- فرستادن عده ای به هند برای کسب علوم

                                                           2- حمایت از فلاسفه یونان

معماری و حجاری

- استفاده از طاق و ایوان در بناها .

- کاخ های ساسانی درتیسفون و فیروز آباد

- نقش برجسته های ساسانی در فارس و کرمانشاه و .... ( با موضوعات تاج گذاری ، جنگ ، شکار و ...

هنر و صنعت

پارچه بافی ، قالی بافی ، فلز کاری ، شیشه گری

 موسیقی : الف) خنیاگر : موسیقی دان و آوازه خوان های دربار ساسانی

              ب) خسروپرویز : علاقه به موسیقی

بازرگانی

جاده ابریشم : مهم ترین جاده تجاری

صید مروارید در خلیج فارس

شهرهای بازرگانی : میناب ، سیراف ، بوشهر